Het najaar is misschien wel de mooiste periode om Ticino, het Italiaanse deel van Zwitserland, te ontdekken. Het weer is zacht, je kunt nog zwemmen in het Lago Maggiore, fietsen door goudgele wijngaarden en wandelen tussen bossen die langzaam rood, oranje en geel kleuren. En wie bewust reist, ontdekt dat je hier gemakkelijk zonder auto op pad kunt. Dankzij het uitstekende openbaar vervoer reis je comfortabel per trein vanuit Nederland en kun je ter plekke volop gebruikmaken van trein, bus en boot.
Ticino laat bovendien zien hoe mooi reizen dichtbij en lokaal kan zijn. In de geest van Swisstainable draait het niet alleen om de natuur, maar ook om genieten van wat de streek zelf te bieden heeft. Denk aan wijn uit lokale wijngaarden, kazen van producenten uit de bergen, kastanjes uit de bossen en gerechten waarin lokale ingrediënten de hoofdrol spelen. Zo proef je letterlijk het landschap en ondersteun je tegelijkertijd de mensen die hier wonen en werken.
Het zuidelijkste kanton van Zwitserland ademt Italië. De huizen, sfeer, keuken en taal voelen mediterraan, terwijl het landschap juist typisch Zwitsers is. Ongeveer driekwart van Ticino bestaat uit bos en bergnatuur en de Ticiner Alpen reiken tot 3402 meter hoogte. Richting het zuiden verschijnen palmbomen langs het Lago Maggiore en Lago di Lugano. Juist die combinatie van bergen, meren, mediterrane sfeer en lokale tradities maakt Ticino zo bijzonder — en de herfst misschien wel het perfecte moment om er bewust van te genieten.
Kortom: Ticino is Zwitserland met een flinke scheut dolce vita en ik geef je 11 redenen om erheen te gaan.
1. Ascona: de meest Italiaanse stad van Zwitserland
Ascona is zo’n plek waar je vrijwel meteen in de vakantiestand komt. Dankzij het milde klimaat, de kleurrijke huizen en de mediterrane sfeer waan je je hier eerder in Italië dan in Zwitserland. Langs de promenade staan gezellige terrassen waar je gemakkelijk uren blijft hangen met een koffie, aperitivo of lange lunch. Achter de boulevard vind je smalle straatjes, kleine pleintjes en historische gebouwen die het centrum een charmant, dorps karakter geven.
Ascona heeft bovendien een bijzondere artistieke geschiedenis. Op de heuvel Monte Verità streken aan het begin van de twintigste eeuw kunstenaars, denkers en idealisten neer die op zoek waren naar een alternatief leven, ver weg van de industriële steden in het noorden. Die creatieve sfeer is nog altijd voelbaar. Je vindt er galerieën, boetiekjes en er zijn muziek- en jazzfestivals.
Tip: bezoek de kerk Chiesa dei Santi Pietro e Paolo en wandel naar Monte Verità voor het museum, de tuinen en het uitzicht over het meer.
2. De magie van de Bavona-vallei
Een van de grootste verrassingen van Ticino is de Bavona-vallei. Dit ruige en authentieke gebied ligt direct aan de Maggia-vallei en bestaat uit enorme rotsblokken, stenen huizen en kleine bergdorpen. Het is een landschap waarin de tijd lijkt te hebben stilgestaan.
De Bavona-vallei behoort tot de meest authentieke gebieden van Zwitserland. Grote hotels, drukke winkelstraten en massatoerisme ontbreken hier. In plaats daarvan vind je kleine gehuchten die zich al eeuwenlang aanpassen aan het landschap en waar eenvoud en verbondenheid met de natuur centraal staan. Bijzonder is dat in de dorpjes in deze vallei geen elektriciteitsnet aanwezig is. De bewoners hebben daar ooit zelf voor gekozen via een bindend referendum. Energie wordt onder meer opgewekt met zonnepanelen en bewoners maken daarnaast gebruik van gas en kaarsen.
Tijdens een wandeling ontdek je hoe bijzonder deze manier van leven is. Oude stenen huizen liggen verspreid tussen weilanden, bossen en imposante rotswanden. Wandel door de smalle straatjes, volg de paden door de weilanden en laat je verrassen door het landschap.
3. De spectaculaire waterval van Foroglio
Aan het einde van de Bavona-vallei ligt een van de meest indrukwekkende natuurverschijnselen van Ticino: de Foroglio-waterval. Het water stort hier vanaf een rots maar liefst 110 meter naar beneden. Om bij de waterval te komen, rijd je eerst door het piepkleine dorp Foroglio. Met zijn rustieke stenen huizen, moestuinen, groene hellingen en smalle paadjes lijkt het rechtstreeks uit een ansichtkaart te komen.
Juist het contrast tussen het stille dorp en het geweld van de waterval maakt Foroglio zo bijzonder. Neem daarom de tijd om niet alleen de waterval te bekijken, maar ook even door het dorp te wandelen. Vanaf hier kun je verder de vallei in trekken over wandelpaden langs weilanden en berghellingen. Trek je wandelschoenen aan, snuif de frisse berglucht op en laat het tempo vanzelf wat zakken.
4. Proeven van de lokale keuken
Een reis door Ticino is niet compleet zonder uitgebreid kennis te maken met de lokale keuken. Voor een authentieke culinaire ervaring moet je zeker eens aanschuiven bij een Grotto. Een Grotto is een typisch Ticinees restaurant dat meestal eenvoudig en sfeervol is ingericht. Vaak liggen deze restaurants aan de rand van een bos, waar eeuwenoude bomen voor schaduw en verkoeling zorgen.
Je zit er aan robuuste tafels van graniet en geniet van gerechten waarin lokale ingrediënten centraal staan. Verwacht geen ingewikkelde liflafjes, maar juist eerlijke, stevige gerechten met veel smaak.
Op het menu staan onder meer huisgemaakte worst, salami en mortadella, minestrone, risotto en polenta met stoofvlees. Ook verschillende soorten kaas horen bij de lokale keuken, zowel harde als romige varianten. Dit is eten zoals het bedoeld is: ontspannen, lokaal en vooral heel gezellig.
En natuurlijk hoort daar iets te drinken bij. Ticino staat bekend om zijn Merlot, dus een glas lokale wijn mag eigenlijk niet ontbreken. Liever iets zonder alcohol? Bestel dan een flesje Gazzosa, de zoete, sprankelende Ticinese limonade.
5. Het James Bond-viaduct
Voor een flinke dosis adrenaline moet je naar de Contra Dam, beter bekend als de James Bond-dam. Fans van Golden Eye herkennen deze plek ongetwijfeld: hier maakte James Bond een van de meest iconische sprongen uit de filmgeschiedenis.
De stuwdam ligt in het Valle Verzasca en is maar liefst 220 meter hoog. Vanaf de rand kijk je diep het dal in, terwijl ver beneden je het turquoise water van het Lago di Vogorno schittert. De locatie is indrukwekkend, zelfs als je helemaal niet van bungeejumpen houdt. Het uitzicht over de vallei is spectaculair en laat goed zien hoe ruig en bergachtig Ticino kan zijn.
Voor wie wél van een beetje spanning houdt, is er de mogelijkheid om zelf de sprong te wagen. Met 220 meter behoort de bungeejump vanaf de dam tot de hoogste ter wereld.
Ik geniet liever van het prachtige uitzicht. Al is het wel leuk om even stil te staan bij de filmgeschiedenis van deze plek. Golden Eye maakte de dam wereldberoemd en zorgde ervoor dat deze Zwitserse stuwdam uitgroeide tot een echte trekpleister voor James Bond-fans.
6. De drie middeleeuwse kastelen van Bellinzona
In Bellinzona, de hoofdstad van Ticino, wacht een bijzonder stukje geschiedenis. De stad heeft maar liefst drie middeleeuwse kastelen die sinds 2000 op de Werelderfgoedlijst van UNESCO staan.
Castelgrande is de oudste en grootste van de drie en ligt midden in de stad. Het kasteel steekt indrukwekkend boven het landschap uit en vormt samen met Montebello en Sasso Corbaro een imposante verdedigingslinie. Montebello maakt deel uit van de oude verdedigingswerken van Bellinzona. Sasso Corbaro ligt hoger en wat afgezonderd op een rots. Voor dat laatste kasteel moet je dus even klimmen, maar het uitzicht maakt die inspanning meer dan goed.
Vanaf het centrum wandel je via een korte route omhoog naar Castelgrande. Wie liever niet klimt, kan gebruikmaken van de lift die rechtstreeks naar de vesting brengt. Eenmaal boven word je omringd door eeuwenoude muren, machtige torens en indrukwekkende uitzichten over de stad, wijngaarden en bergen. Terwijl je over de oude muren loopt, is het niet moeilijk om je voor te stellen hoe het hier honderden jaren geleden moet zijn geweest. Soldaten bewaakten de toegang tot de Alpen en reizigers trokken door Bellinzona op weg naar het noorden of zuiden.
7. Botanische tuinen op de Isole di Brissago
Ben je net als ik dol op botanische tuinen, dan mag een bezoek aan de Isole di Brissago niet ontbreken. Vanaf Ascona vaar je in ongeveer tien minuten naar dit eiland in het Lago Maggiore. De botanische tuin heeft meer dan 1700 plantensoorten. Je vindt er planten uit onder meer Azië, Zuid-Afrika, Amerika en Oceanië. Dat zoveel exotische soorten hier kunnen groeien, heeft alles te maken met het bijzondere microklimaat.
Het water van het Lago Maggiore houdt warmte vast en de Alpen beschermen het gebied tegen koude lucht vanuit het noorden. Daardoor kunnen hier planten groeien die je eerder in een tropische bestemming zou verwachten dan in Zwitserland. Tijdens je wandeling kom je langs palmen, exotische bloemen en allerlei bijzondere planten. Een themapad vertelt meer over de verschillende soorten, hun herkomst en de omstandigheden waarin ze groeien.
Tip: lunch op het terras van Villa Emden. Het is een unieke plek met uitzicht over het Lago Maggiore.
8. Met de boot over het Lago Maggiore
Een van de fijnste manieren om Ticino te ontdekken is vanaf het water. Stap in Ascona of Locarno aan boord en laat het landschap langzaam aan je voorbijglijden.
Vanaf het Lago Maggiore krijg je een heel ander perspectief op de omgeving. De bergen rijzen steil op achter kleurrijke dorpen, terwijl langs de oevers palmbomen, villa’s en kleine haventjes verschijnen. Juist die combinatie van Alpenlandschap en mediterrane sfeer maakt het meer zo bijzonder.
Je kunt de boot gebruiken om verschillende plaatsen aan het meer met elkaar te verbinden, maar je kunt natuurlijk ook gewoon een stukje meevaren. Zoek een plekje aan dek en geniet van het uitzicht.
In september en de herfst is een boottocht extra mooi. De bossen rond het meer veranderen langzaam in tinten van goud, oranje en rood, terwijl de zon vaak nog aangenaam warm is.
Het Lago Maggiore laat bovendien goed zien hoe veelzijdig Ticino is. Op één dag kun je wandelen in de bergen, lunchen in een Italiaans aandoend dorp en vervolgens vanaf het water naar de Alpen kijken.
9. Wandelen op de Alpe di Neggia
Geen reis naar Zwitserland is compleet zonder een wandeling door de bergen. Een mooie en relatief toegankelijke route loopt van Alpe di Neggia (1392 meter) naar Capanna Gambarögn (1723 meter).
Vanuit Ascona reis je met de bus naar Alpe di Neggia, het startpunt van de wandeling. Vanaf daar slingert het pad door groene alpenweiden, langs kleurrijke bloemen en verschillende uitzichtpunten. Hoe hoger je komt, hoe spectaculairder het panorama wordt. Ver beneden je ligt het Lago Maggiore te schitteren als een enorme spiegel en in de verte zie je zelfs de contouren van Italië. Wat deze wandeling extra bijzonder maakt, is de rust. Ondanks de prachtige uitzichten kom je onderweg maar weinig andere wandelaars tegen.
Na ongeveer anderhalf uur bereik je Capanna Gambarögn, een sfeervolle berghut op ongeveer 1734 meter hoogte. Het gebouw deed ooit dienst als Zwitserse legerkazerne, maar kreeg dankzij enthousiaste vrijwilligers een tweede leven als berghut. Je kunt hier heerlijk lunchen met lokale Zwitserse gerechten en zelfs overnachten tijdens een meerdaagse wandeltocht.
10. Met de trein door de Centovalli
Een van de mooiste manieren om het landschap van Ticino te ontdekken, is gewoon vanuit de trein. De Centovalli-trein rijdt tussen het Zwitserse Locarno en het Italiaanse Domodossola en doet daar ongeveer twee uur over. De naam Centovalli betekent letterlijk ‘honderd valleien’ en tijdens de rit begrijp je meteen waarom. De trein rijdt over tientallen bruggen en door tientallen tunnels. Onderweg passeer je diepe kloven, watervallen, wijngaarden, kastanjebossen en kleine bergdorpen. Het traject is ongeveer 60 kilometer lang en in korte tijd krijg je een enorme hoeveelheid indrukwekkende panorama’s voorgeschoteld.
11. Locarno: charmant en natuurrijk
Aan de oevers van het Lago Maggiore ligt Locarno, een van de bekendste steden van Ticino. Dankzij het milde, mediterrane klimaat groeien er palmbomen en hangt er een ontspannen vakantiesfeer.
Het hart van de stad is de Piazza Grande, een historisch plein dat bekend is vanwege het wereldberoemde filmfestival. Rondom het plein vind je gezellige terrassen en restaurants waar je heerlijk kunt neerstrijken. Vanaf de Piazza Grande wandel je zo de smalle, kleurrijke straatjes van de oude binnenstad in. Hier ontdek je een intiemere kant van Locarno, met historische gebouwen, kleine winkels en sfeervolle pleintjes.
Tip: voor een spectaculair uitzicht neem je de kabelbaan omhoog naar de op een rots gelegen bedevaartskerk Madonna del Sasso. Vanaf daar kijk je uit over Locarno, het Lago Maggiore en de omliggende bergen.
Locarno is bovendien een ideale uitvalsbasis voor uitstapjes naar de omliggende bergdalen. Zo liggen de indrukwekkende Verzasca-vallei en andere natuurgebieden binnen handbereik.
Swisstainable Ticino
Duurzaam reizen draait steeds meer om bewust kiezen, genieten en de tijd nemen. Met Swisstainable heeft Zwitserland een duurzaamheidsstrategie die natuur, lokale cultuur en regionale producten centraal stelt. Geniet van de ongerepte natuur, beleef de lokale cultuur authentiek, kies waar mogelijk voor regionale producten en blijf wat langer om een bestemming echt te leren kennen.
Meer info: Switserland.com
Ik ben als reisjournalist uitgenodigt om mee te gaan op deze Swisstainable-reis en Ticino laat zien dat duurzaam reizen niet hoeft te betekenen dat je minder doet, maar juist dat je meer beleeft. Van een aperitivo aan het Lago Maggiore tot een wandeling hoog in de Alpen: Ticino combineert natuur, cultuur, lokale gastronomie en het goede Italiaanse leven.
